السيد موسى الشبيري الزنجاني

4267

كتاب النكاح ( فارسى )

يعنى افرادى را كه قادر بر اصلاح هستند دعوت مىكند تا كارى را كه صلاح صغار است انجام دهند ، امّا ناظر به اين نيست كه شخص قادر هست يا نه ، بنابراين ، قدرت را بايد از جاى ديگر اثبات كرد . البته ايشان توضيح بيشترى نداده‌اند و تعبير ايشان همين است كه آيه در مقام حثّ بر مقدور است . اما به نظر مىرسد كه به گونه‌اى ديگر بايد به استدلال به آيه اشكال كرد . اوّلًا : درست است كه آيه شريفه ، اصلاح را خير دانسته و كارى را كه داراى مصلحت باشد نيك شمرده است ، ولى صغرى و مصداق مصلحت را تعيين نمىكند . اگر عقدى شرعاً صحيح انجام گرفت ، مصداقى براى اصلاح بوده و كار خير به حساب مىآيد امّا اگر آن عقد باطل باشد ، قهراً مصداق عملِ ذى مصلحت نيست . به تعبير ديگر ، چنانچه آيه از اوّل در خصوص تزويج توسط اوصياء بحث كرده و مىفرمود : تزويج صغار به دست اوصياء خير است ، استفاده مىشد كه تزويج و عقد صغار مقدور و صحيح است . ولى چون در مقام ردّ توهّم حرمتِ مداخله در امور يتامى است كه از وعيدهاى قرآنى براى مسلمانان به وجود آمده بوده ، « 1 » و اشاره‌اى به مسأله تزويج اوصياء به عنوان مصداقى براى اصلاح ندارد ، بلكه به صورت كلّى ،

--> ( 1 ) - ( توضيح بيشتر ) در شأن نزول اين آيه روايات بسيارى وارد شده از جمله در تفسير قمى به سند صحيح از عبد الله بن مسكان عن ابى عبد الله عليه السلام نقل مىكند : ، إنّه لما نزلت « إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً ، إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً » اخرج كل من عنده يتم و سألوا رسول الله صلى الله عليه و آله فى اخراجهم ، فانزل الله تبارك و تعالى وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ ، وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ و قال الصادق عليه السلام : لا بأس ان تخالط طعامك بطعام اليتم ، فانّ الصغير يوشك ان يأكل كما يأكل الكبير ، و امّا الكسوة و غيرها فتحسب على كل رأس صغير و كبير كما يحتاج اليه ( تفسير قمى ، ج 1 ، ص 72 ، نور الثقلين ، ج 1 ، ص 211 . . . الفاظ حديث مطابق اين كتاب نقل شد . در روايت سماعه هم آمده است قال سألت ابا عبد الله عليه السلام عن قول الله عزّ و جلّ « وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ » قال يعنى اليتامى اذا كان الرجل يلى الايتام فى حجره فليخرج من ماله على قدر ما يخرج لكل انسان منهم فيخالطهم و يأكلون جميعاً ، و لا يرز أن [ رزأ الشىء و منه : نقصه ] من اموالهم شيئاً ، انّما هى النار . اين احتمال در مفاد آيه مىرود كه مراد از « اصلاح » در ابتداء آيه كارى است كه منفعت يتيم در آن است ، يعنى در خرج كردن از اموال ايتام مىتوانيد صرفه يتيم را در نظر بگيريد و از مال وى كمتر از سهم يك نفر برداريد ، يا اصلًا از مال يتيم برنداريد ، اين كار بهتر است ، ولى اگر بخواهيد سهم يتيم را همچون سهم ديگران قرار دهيد مانعى ندارد .